Transferrin Satürasyonu (TSAT)

Formül: TSAT (%) = (Serum demiri ÷ TDBK) × 100. Normal aralık yaklaşık %20-45.

TSAT <%20: demir eksikliği düşündürür — mutlak mı fonksiyonel mi olduğu ferritin ile ayrılır. Ferritin de düşükse (genellikle <30 ng/mL) mutlak demir eksikliği; ferritin normal/yüksek + TSAT düşük ise fonksiyonel demir eksikliği.

Fonksiyonel demir eksikliği (Bazeley & Wish 2021): depo demir yeterli ama hepsidin aracılığıyla eritropoeze mobilize edilemiyor — kronik inflamasyon, KBY, malignite. IV demir yanıt verebilir, oral demir genellikle yetersizdir.

İnflamasyon yanıltması (en sık tuzak): serum demiri akut hastalıkta düşer, transferrin (TDBK) negatif akut faz reaktanı olarak azalır, ferritin ise yükselir. Bu nedenle TSAT kronik hastalık anemisinde demir eksikliğini hem taklit hem maskeleyebilir.

TSAT + ferritin matrisi: düşük/düşük → mutlak demir eksikliği · düşük/normal-yüksek → fonksiyonel (kronik hastalık anemisi) · yüksek/yüksek → demir yükü · yüksek/düşük → nadir (hemoliz, örnek veya analiz hatası).

KBY (KDIGO 2012): yetişkinde IV demir denemesi eşiği TSAT ≤%30 + ferritin ≤500 ng/mL; hemodiyaliz hastasında hedef aralık TSAT %20-40. Demir tedavisinde aşırı yüklemeden kaçınmak için TSAT >%50 veya ferritin >800 sınır kabul edilir.

Ferritin >800 ng/mL + TSAT <%20 uyumsuzluğu (Wish 2006, PMID 17699374): çoklu komorbiditesi olan KBH hastalarında giderek daha sık görülen bir tablodur — ferritin demir YÜKÜNÜ, TSAT demir EKSİKLİĞİNİ düşündürür. Mekanizma çift yönlü: ferritin akut faz reaktanıdır ve inflamatuar durum retiküloendotelyal depolardan demir mobilizasyonunu engeller. Yani iki testin çelişmesi bir laboratuvar hatası değil, beklenen bir bulgudur.

TSAT ve ferritin yetmediğinde (Wish 2006): alternatif belirteçler retikülosit hemoglobin içeriği (RET-He), hipokromik eritrosit yüzdesi ve çözünür transferrin reseptörü (sTfR). Kaynağın kendi çekincesi: üçü de yalnız sınırlı sayıda çalışmada umut verici bulunmuştur — TSAT/ferritin ikilisinin yerini almış değildir. Hepsidin bu tabloda demir mobilizasyonunun merkezi düzenleyicisidir.

TSAT >%45 (kadın) / >%50 (erkek ve postmenopozal kadın): demir yükü — hemokromatoz taraması (EASL 2022). HFE p.C282Y homozigotta TSAT >%45 + ferritin >200 µg/L (kadın) ya da TSAT >%50 + ferritin >300 µg/L (erkek) tanı için yeterli; diğer genotiplerde demir yükü MR veya biyopsi ile doğrulanır.

Diurnal varyasyon: serum demiri sabah yüksek, akşam %30'a varan düşüş gösterebilir → sabah açlık örneği standarttır.

TSAT <%20 ve demir eksikliği doğrulandıysa IV demir dozu Ganzoni formülü ile hesaplanır (Demir Açığı hesaplayıcısı). Fonksiyonel demir eksikliği şüphesinde retikülosit hemoglobini (RET-He) TSAT'tan bağımsız erken gösterge sağlar (Düzeltilmiş Retikülosit sayfası).