KuralTanıDahiliyeEndokrinolojiKardiyolojiAile Hekimliği

Metabolik Sendrom Kriterleri (ATP III)

NCEP ATP III kriterlerine göre metabolik sendrom tanısını değerlendirir. ≥3/5 kriter pozitif = tanı.

⚠ Metabolik sendrom etiketi **TEK BAŞINA KARDİYOVASKÜLER RİSK HESABININ YERİNE GEÇMEZ** — LDL, sigara, yaş, böbrek hastalığı ve global risk skorları (ASCVD, SCORE2-OP) ayrıca değerlendirilmelidir. Bel çevresi eşikleri popülasyona göre değişir; Türk hastada hangi eşik kullanıldığı açık belirtilmelidir. Bu skor tedavi yoğunluğunu doğrudan belirlemez; modifikatör risk faktörleri (CAC skoru, hsCRP, Lp(a)) ek bilgi sağlayabilir.

Ne zaman kullanılır?

Kardiyovasküler risk değerlendirmesinde, tip 2 diyabet taramasında.

Bel çevresi artmış (E≥102, K≥88 cm)

Trigliserid ≥150 mg/dL (veya tedavi altında)

HDL düşük (E<40, K<50 mg/dL veya tedavi)

KB ≥130/85 mmHg (veya antihipertansif)

Açlık glukozu ≥100 mg/dL (veya antidiyabetik)

Girişleri doldurup Hesapla'ya basınca sonuç burada görünecek.

Klinik İpuçları

✓

Metabolik sendrom tanısı: 5 kriterden ≥3 pozitif olmalı.

✓

NCEP ATP III orijinal (2001 JAMA, sonra 2005 update — 'Mantarlık' kriterleri):

Bel çevresi: E ≥102 cm, K ≥88 cm

Trigliserid ≥150 mg/dL (veya ilaç)

HDL: E <40, K <50 mg/dL (veya ilaç)

Kan basıncı ≥130/85 mmHg (veya antihipertansif)

Açlık glukozu ≥100 mg/dL (veya antidiyabetik)

✓

Harmonized 2009 (Alberti PMID 19805654): IDF + AHA + NHLBI + WHF + IAS + IASO ortak tanım — bel çevresi etnik bazlı:

Avrupa kökenli: E ≥94 cm, K ≥80 cm

Güney Asya/Çin/Japonya: E ≥90 cm, K ≥80 cm

Türkiye için TURDEP-II verisi: Avrupa eşikleri pratik olarak kullanılabilir, ancak Türk popülasyonunda metabolik sendrom prevalansı %30'un üzerinde

✓

Klinik anlam:

Tip 2 diyabet riski 5 kat ↑ (Huang 2009 PMID 19407331)

Kardiyovasküler olay riski 2 kat ↑

MASLD (eski NAFLD) riski yüksek — KCFT izlem önerilir (FIB-4 ile)

✓

Yönetim öncelikleri:

Yaşam tarzı (kilo kaybı, fiziksel aktivite) — birinci basamak

Kan basıncı tedavisi (hedef <130/80, ACEi/ARB tercih)

Lipid: LDL ASCVD risk skoruna göre, TG ↑ + HDL ↓ ise yaşam tarzı + yüksek risklide statin

Glisemi: prediabetik aralıkta metformin düşünülmeli (ADA Standards 2024)

✓

Modern yaklaşım: Tek başına 'metabolik sendrom etiketi' yerine kardiyometabolik fenotipleme (visseral yağ, insülin direnci HOMA-IR, MASLD) + global risk skoru (ASCVD, SCORE2) tercih edilir.

✓

Sınırlılıklar: Kategoriler kesin sınırlardır (continuum yok); etnik farklılıklar; obez olmayan metabolik düzensizlik (TOFI — thin outside fat inside) yakalanmayabilir.

Kaynaklar

Alberti KGMM, Eckel RH, Grundy SM, et al. Harmonizing the metabolic syndrome: a joint interim statement of the International Diabetes Federation Task Force on Epidemiology and Prevention; National Heart, Lung, and Blood Institute; American Heart Association; World Heart Federation; International Atherosclerosis Society; and International Association for the Study of Obesity. Circulation. 2009;120(16):1640-1645. PMID: 19805654. DOI: 10.1161/CIRCULATIONAHA.109.192644. (2009)

Huang PL. A comprehensive definition for metabolic syndrome. Dis Model Mech. 2009;2(5-6):231-237. PMID: 19407331. DOI: 10.1242/dmm.001180. (2009)

Expert Panel on Detection, Evaluation, and Treatment of High Blood Cholesterol in Adults (NCEP ATP III). Executive Summary of the Third Report. JAMA. 2001;285(19):2486-2497. PMID: 11368702. DOI: 10.1001/jama.285.19.2486. (Tarihsel orijinal) (2001)

Grundy SM, Cleeman JI, Daniels SR, et al. Diagnosis and management of the metabolic syndrome: an American Heart Association/National Heart, Lung, and Blood Institute Scientific Statement. Circulation. 2005;112(17):2735-2752. PMID: 16157765. DOI: 10.1161/CIRCULATIONAHA.105.169404. (ATP III 2005 update) (2005)

v2.0 · 2026-04-25

Girişleri doldurup Hesapla'ya basınca sonuç burada görünecek.

Metabolik Sendrom Kriterleri (ATP III) Hakkında

NCEP ATP III kriterlerine göre metabolik sendrom tanısını değerlendirir. ≥3/5 kriter pozitif = tanı.

Ne zaman kullanılır: Kardiyovasküler risk değerlendirmesinde, tip 2 diyabet taramasında.

Gerekli girdiler: Bel çevresi artmış (E≥102, K≥88 cm), Trigliserid ≥150 mg/dL (veya tedavi altında), HDL düşük (E<40, K<50 mg/dL veya tedavi), KB ≥130/85 mmHg (veya antihipertansif), Açlık glukozu ≥100 mg/dL (veya antidiyabetik). Bu araç klinik kriterleri değerlendirerek karar desteği sağlar.

Yorumlama: